Schematy w bankach hamują rozwój firm sektora MŚP

Ideą wolnego rynku jest tworzenie podobnych warunków i równych szans dla podmiotów gospodarczych. Dzięki nim, przedsiębiorstwa definiują swoje strategie działania, często zajmując nisze, w których mogą rozwijać swoje firmy z mniejszym ryzykiem bycia zmiecionym przez dużych konkurentów.

Pod sztandarem uproszenia procesów kredytowych małe i średnie firmy wtłoczone zostały w bankach do segmentów detalicznych skutkiem czego jest wszechobecne i poszerzające się wystandaryzowanie założeń polityki kredytowej, co po ludzku może oznaczać dość schematyczną ocenę ryzyka kredytowego, czyli bez indywidualnego podejścia. Bierze się to stąd, że MŚP utożsamiane mogą być wyłącznie z działalnością gospodarczą.

hierarchia

Jakie są tego skutki? Otóż, jeśli firma działa na konkurencyjnym rynku, to aby przetrwać musi działać nieco inaczej od konkurenta. W czymś musi być silniejsza, powinna rozkładać nieco inaczej akcenty rynkowe.

Jeśli bank będzie mierzył wszystkie firmy mikro lub MŚP ta samą wystandaryzowaną miarą nie wychwyci tego zróżnicowania, albowiem stosując tzw. metody podejścia portfelowego, co prawda uwzględni pewne zmienne typowe dla branży jak również charakterystyki indywidualne, ale jednak będzie wykazywał tendencję wyrównywania firm do jakiejś średniej.

Już sama idea podejścia portfelowego w ryzyku kredytowym, czyli tworzenie tzw. homogenicznych kohort klientów MŚP przeczy podejściu indywidualnemu. Sprzyja ona centralizacji analiz kredytowych, co oznacza, że firma w większym mieście może być mierzona tak samo jak gracz z mniejszej miejscowości. Skutki są oczywiste, mniejszy w mniejszym mieście, mimo swojej pozycji dominującej na lokalnym rynku wypadnie słabiej niż MŚP z dużego miasta, który mając nominalnie duże dochody, dźwiga większą bazę kosztów i ma znacznie trudniejszy rynek do konkurowanie.

Oczywiście banki wykażą, że ich adekwatne modele scoringowe uwzględniają indywidualne pozycje rynkowe, ale jednak centralizacja to kierunek, w którym lokalna ekspertyza analityka zastąpiona została jednolitym systemem scoringowym, więc często trudno jest przy ogromnej liczbie klientów uchwycić indywidualne profile.

I to jest istota tematu – dobry pomysł jakim jest zastosowanie technologii scoringowej do wsparcia oceny ryzyka kredytowego małych przedsiębiorstw, został wdrożony zbyt szeroko, albowiem ograniczył rolę lokalnej, często unikalnej ekspertyzy, zbieranej latami przez analityków kredytowych. To właśnie te osoby są w stanie odróżnić jedną firmę od drugiej, np. ze względu na profil właściciela, czy też determinację i dyscyplinę biznesową. Gdyby scoring pokazywał referencyjnie miejsce firmy na uśrednionej mapie ryzyka, można by indywidualną oceną analityka dopełnić obraz profilu ryzyka kredytowego tejże firmy. To wydaje mi się być krytycznym wyzwaniem stojącym przed bankami. W Polsce ok. 80 % firm to małe firmy sektora MŚP, często firmy rodzinne. Każda jest nieco inna. Łączy je jedno. Każda z firm tworzy PKB i powinny otrzymać od banków partnerskie traktowanie. Rolą banków jest serwisowanie finansowe gospodarki. Niewłaściwe funkcjonowanie kanału kredytowego, będzie podcinało korzenie rozwoju gospodarki i wzmagało wśród młodych przedsiębiorców myślenie na temat przeniesienia biznesu do innego kraju UE.

Odrębną kwestią, wpisująca się w obraz powyżej, która ma ogromne znaczenia dla klientów banków, jest rola pracowników bankowych. W ostatnich latach wzrosło w bankach znaczenie tzw. sprzedawców, wyposażonych w różnorakie instrumenty marketingowe, jednak nie posiadających wystarczającej ekspertyzy ryzyka kredytowego, pozwalającej na indywidualne podejście do klienta. To dość oczywista konsekwencja ujednolicania podejścia i centralizacji analiz kredytowych.

Weźmy najprostszy przykład. Kredyt hipoteczny. Klient indywidualny zatrudniony na umowę o pracę jest w stanie dość łatwo pozyskać ten kredyt na 30 lat przy 10-15% wkładzie własnym. Umowa ma 3-miesięczny okres wypowiedzenia.

Jeśli zaś ten sam klient założy ze wspólnikiem spółkę zoo, wyposaży spółkę w kapitał, zacznie realizować względnie solidne przychody i będzie chciał wykupić ten sam lokal, w którym prowadzi działalność, będzie się musiał wylegitymować szerokim zakresem dokumentów i najlepiej wysoką rentownością i nadwyżkami finansowymi spółki. To wszystko przy założeniu, że wszyscy wspólnicy poręczą kredyt majątkiem prywatnym. A przecież spółka ma wyposażenie kapitałowe i wspólnicy choć trochę znają się na biznesie, skoro założyli spółkę zoo. Dla uproszczenia przyjmiemy że w obu przypadkach kupowany jest ten sam lokal.

W schematycznej ocenie banku klient indywidualny mając umowę z 3-miesięcznym okresem wypowiedzenia, uzyska zdolność 30-letnią na swój kredyt na podstawie tejże umowy o pracę, którą można łatwo stracić. Klient MŚP może liczyć na 8-10 letni kredyt, przy warunkach dodatkowych, np. gwarancji np. deminimis.

Mamy więc szereg zapowiedzi jak banki wspierają sektor MŚP, a z przykładu jednoznacznie wynika, że lokal będzie najprawdopodobniej kupiony przez osobę fizyczną, mimo, że logiczne jest aby to mała firma wzmocniła swój majątek.

Aby budować kapitał zalążkowy w polskich rękach trzeba zacząć od małych kroków. Banki muszą wzmocnić kompetencje frontowej linii obsługi poprzez szkolenia, zmniejszając np. nakłady na marketing. I odbudować kompetencje kredytowe lokalnie, albowiem zbyt daleko posunięta centralizacja hamuje możliwości kredytowe w sektorze MŚP.

Małe i średnie firmy powinny w większym stopniu korzystać z pomocy profesjonalnych podmiotów wspierających negocjacje kredytów z bankami, ale takich które działają w ich imieniu i na ich rzecz. Niejednoznaczna rola pośredników kredytowych, działających na rzecz i w imieniu banków, doprowadziła do zawyżania cen produktów kredytowych oraz proponowania nieadekwatnych instrumentów firmom.

Autor: Krzysztof Dresler
Prezes Zarządu ICRA sp. z o.o.
ICRA pomaga małym przedsiębiorcom budować relacje z bankami, aby optymalizować koszty i warunki kredytów. Kontakt z ICRA: 606 111 000, kontakt@icra.com.pl, http://www.icra.com.pl/icra-dla-firm

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *